{"id":795,"date":"2020-07-09T01:17:37","date_gmt":"2020-07-09T04:17:37","guid":{"rendered":"https:\/\/www.ige.unicamp.br\/projetoriosilveira\/?page_id=795"},"modified":"2026-06-12T16:22:37","modified_gmt":"2026-06-12T19:22:37","slug":"erva-mate","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.ige.unicamp.br\/projetoriosilveira\/erva-mate\/","title":{"rendered":"Erva-mate"},"content":{"rendered":"<div data-elementor-type=\"wp-page\" data-elementor-id=\"795\" class=\"elementor elementor-795\" data-elementor-post-type=\"page\">\n\t\t\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-890c274 elementor-section-full_width elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"890c274\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-no\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-6186cc1\" data-id=\"6186cc1\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-c63daab elementor-widget elementor-widget-html\" data-id=\"c63daab\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"html.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t    <style>\n    \/* Reset Geral *\/\n    html, body, #page, .site, #main, #primary, #content {\n        margin: 0 !important;\n        padding: 0 !important;\n        max-width: 100% !important;\n        width: 100% !important;\n        background-image: none !important;\n        box-shadow: none !important;\n    }\n\n    \/* --- Fail-safe: Ocultar Cabe&#231;alho e Rodap&#233; do Tema --- *\/\n    #branding, \n    #colophon,\n    #site-header,\n    #site-footer,\n    .site-header,\n    .site-footer,\n    .dynamic-footer,\n    .skip-link,\n    #site-generator,\n    .site-info,\n    footer[role=\"contentinfo\"],\n    header[role=\"banner\"]:not(.rio-navbar-wrapper) {\n        display: none !important;\n        height: 0 !important;\n        visibility: hidden !important;\n        opacity: 0 !important;\n        margin: 0 !important;\n        padding: 0 !important;\n    }\n\n    body {\n        padding-top: 0 !important;\n        margin-top: 0 !important;\n        background-color: var(--bg-color, #faf8f4) !important;\n    }\n\n    .rio-mat-wrapper {\n        font-family: var(--font-body, 'Inter', sans-serif) !important;\n        color: var(--text-primary, #0a1510) !important;\n        background-color: var(--bg-color, #faf8f4) !important;\n        overflow-x: hidden !important;\n    }\n\n    .rio-mat-container {\n        max-width: 1200px !important;\n        margin: 0 auto !important;\n        padding: 0 5% !important;\n    }\n\n    \/* --- WYSIWYG Content Reset --- *\/\n    .rio-mat-wrapper .rio-wysiwyg-content {\n        display: flex !important;\n        flex-direction: column !important;\n        gap: 1rem !important;\n    }\n\n    .rio-mat-wrapper .rio-wysiwyg-content p {\n        font-size: 1.02rem !important;\n        line-height: 1.75 !important;\n        color: var(--text-secondary, #485c50) !important;\n        margin: 0 !important;\n        padding: 0 !important;\n        text-align: justify !important;\n    }\n\n    \/* --- CSS Tooltips para Gloss&#225;rio --- *\/\n    .rio-tooltip {\n        border-bottom: 1.5px dashed var(--gold-warm, #c49451) !important;\n        cursor: help !important;\n        position: relative !important;\n        display: inline-block !important;\n        color: inherit !important;\n        font-weight: 600 !important;\n    }\n\n    .rio-tooltip::after {\n        content: attr(data-tooltip) !important;\n        position: absolute !important;\n        bottom: 130% !important;\n        left: 50% !important;\n        transform: translateX(-50%) scale(0.9) !important;\n        background-color: rgba(12, 31, 19, 0.98) !important;\n        color: #ffffff !important;\n        padding: 10px 14px !important;\n        border-radius: 4px !important;\n        font-size: 0.82rem !important;\n        line-height: 1.4 !important;\n        width: 250px !important;\n        text-align: center !important;\n        visibility: hidden !important;\n        opacity: 0 !important;\n        z-index: 99999 !important;\n        transition: var(--transition-smooth, all 0.4s cubic-bezier(0.16, 1, 0.3, 1)) !important;\n        box-shadow: 0 10px 25px rgba(0, 0, 0, 0.25) !important;\n        pointer-events: none !important;\n        font-family: var(--font-body, 'Inter', sans-serif) !important;\n        font-weight: 400 !important;\n        border: 1px solid rgba(196, 148, 81, 0.3) !important;\n    }\n\n    .rio-tooltip:hover::after {\n        visibility: visible !important;\n        opacity: 1 !important;\n        transform: translateX(-50%) scale(1) !important;\n    }\n\n    @media screen and (max-width: 768px) {\n        .rio-tooltip::after {\n            width: 180px !important;\n            font-size: 0.75rem !important;\n        }\n    }\n\n    \/* --- Hero Section --- *\/\n    .rio-mat-hero {\n        padding: 190px 5% 120px 5% !important;\n        background-color: var(--bg-dark, #0c1f13) !important;\n        color: #ffffff !important;\n        position: relative !important;\n        overflow: hidden !important;\n        text-align: center !important;\n    }\n\n    .rio-mat-hero-bg {\n        position: absolute !important;\n        top: 0 !important;\n        left: 0 !important;\n        width: 100% !important;\n        height: 100% !important;\n        background-size: cover !important;\n        background-position: center !important;\n        opacity: 0.22 !important;\n        z-index: 1 !important;\n        filter: blur(2px) !important;\n    }\n\n    .rio-mat-hero-overlay {\n        position: absolute !important;\n        top: 0 !important;\n        left: 0 !important;\n        width: 100% !important;\n        height: 100% !important;\n        z-index: 2 !important;\n        background: linear-gradient(to bottom, rgba(12, 31, 19, 0.98) 0%, rgba(12, 31, 19, 0.8) 100%) !important;\n    }\n\n    .rio-mat-hero-content {\n        max-width: 900px !important;\n        margin: 0 auto !important;\n        position: relative !important;\n        z-index: 3 !important;\n        display: flex !important;\n        flex-direction: column !important;\n        gap: 1.2rem !important;\n    }\n\n    .rio-mat-hero h1 {\n        font-family: var(--font-title, 'Lora', Georgia, serif) !important;\n        font-size: 3.6rem !important;\n        color: #ffffff !important;\n        line-height: 1.15 !important;\n        font-weight: 300 !important;\n        margin: 0 !important;\n        letter-spacing: -0.02em !important;\n    }\n\n    .rio-mat-hero p.tagline {\n        font-family: var(--font-body, 'Inter', sans-serif) !important;\n        font-size: 1.15rem !important;\n        color: rgba(255, 255, 255, 0.8) !important;\n        max-width: 700px !important;\n        margin: 0 auto !important;\n        line-height: 1.65 !important;\n    }\n\n    .rio-mat-author-card {\n        display: inline-flex !important;\n        align-items: center !important;\n        justify-content: center !important;\n        gap: 0.6rem !important;\n        margin-top: 1.5rem !important;\n        font-size: 0.8rem !important;\n        color: rgba(255, 255, 255, 0.6) !important;\n        text-transform: uppercase !important;\n        letter-spacing: 1.5px !important;\n        font-weight: 600 !important;\n    }\n\n    .rio-mat-author-card strong {\n        color: var(--gold-warm, #c49451) !important;\n    }\n\n    \/* --- Se&#231;&#245;es de Layout --- *\/\n    .rio-mat-section-content {\n        padding: 85px 0 !important;\n    }\n\n    .rio-mat-section-title {\n        text-align: center !important;\n        max-width: 800px !important;\n        margin: 0 auto 55px auto !important;\n        display: flex !important;\n        flex-direction: column !important;\n        gap: 0.6rem !important;\n    }\n\n    .rio-mat-section-tag {\n        font-family: var(--font-body, 'Inter', sans-serif) !important;\n        font-size: 0.85rem !important;\n        color: var(--terracotta, #ba4e32) !important;\n        text-transform: uppercase !important;\n        letter-spacing: 2px !important;\n        font-weight: 700;\n    }\n\n    .rio-mat-section-title h2 {\n        font-family: var(--font-title, 'Lora', Georgia, serif) !important;\n        font-size: 2.3rem !important;\n        color: var(--text-primary, #0a1510) !important;\n        font-weight: 300 !important;\n        margin: 0 !important;\n    }\n\n    \/* Grid 2 Colunas: Bot&#226;nica & Significado *\/\n    .rio-mat-grid-2cols {\n        display: grid !important;\n        grid-template-columns: 1.1fr 0.9fr !important;\n        gap: 4.5rem !important;\n        align-items: center !important;\n        margin-bottom: 80px !important;\n    }\n\n    @media screen and (max-width: 992px) {\n        .rio-mat-grid-2cols {\n            grid-template-columns: 1fr !important;\n            gap: 3rem !important;\n        }\n    }\n\n    .rio-mat-intro-text {\n        display: flex !important;\n        flex-direction: column !important;\n        gap: 1.25rem !important;\n    }\n\n    .rio-mat-intro-text h3 {\n        font-family: var(--font-title, 'Lora', Georgia, serif) !important;\n        font-size: 2.1rem !important;\n        color: var(--text-primary, #0a1510) !important;\n        font-weight: 300 !important;\n        margin: 0 !important;\n        line-height: 1.25 !important;\n    }\n\n    .rio-mat-intro-text p {\n        font-size: 1.02rem !important;\n        line-height: 1.75 !important;\n        color: var(--text-secondary, #485c50) !important;\n        margin: 0 !important;\n        text-align: justify !important;\n    }\n\n    .rio-mat-column {\n        display: flex !important;\n        flex-direction: column !important;\n        gap: 1.25rem !important;\n    }\n\n    \/* Container de Aquarela *\/\n    .rio-mat-img-container {\n        background: #ffffff !important;\n        border: 1px solid var(--border-color, rgba(12, 31, 19, 0.08)) !important;\n        border-radius: 12px !important;\n        padding: 25px !important;\n        box-shadow: 0 10px 30px rgba(12, 31, 19, 0.03) !important;\n        text-align: center !important;\n    }\n\n    .rio-mat-img-box {\n        width: 100% !important;\n        aspect-ratio: 1\/1.15 !important;\n        overflow: hidden !important;\n        border-radius: 8px !important;\n        background-color: #faf8f4 !important;\n    }\n\n    .rio-mat-img-box img {\n        width: 100% !important;\n        height: 100% !important;\n        object-fit: contain !important;\n        mix-blend-mode: multiply !important;\n    }\n\n    .rio-mat-img-caption {\n        font-size: 0.82rem !important;\n        color: var(--text-secondary, #485c50) !important;\n        margin-top: 15px !important;\n        font-style: italic !important;\n    }\n\n    \/* Se&#231;&#227;o Reciprocidade & Comunh&#227;o *\/\n    .rio-mat-reciprocity-section {\n        background: var(--bg-dark, #0c1f13) !important;\n        color: #ffffff !important;\n        border-radius: 8px !important;\n        padding: 60px !important;\n        box-shadow: 0 15px 35px rgba(12, 31, 19, 0.1) !important;\n        display: grid !important;\n        grid-template-columns: 0.85fr 1.15fr !important;\n        gap: 4.5rem !important;\n        align-items: center !important;\n        margin-bottom: 85px !important;\n    }\n\n    @media screen and (max-width: 992px) {\n        .rio-mat-reciprocity-section {\n            grid-template-columns: 1fr !important;\n            gap: 3rem !important;\n            padding: 40px !important;\n        }\n    }\n\n    .rio-mat-rec-left h3 {\n        font-family: var(--font-title, 'Lora', Georgia, serif) !important;\n        font-size: 2.1rem !important;\n        color: var(--gold-warm, #c49451) !important;\n        margin: 0 0 15px 0 !important;\n        font-weight: 300 !important;\n        line-height: 1.25 !important;\n    }\n\n    .rio-mat-rec-left p {\n        font-size: 0.98rem !important;\n        line-height: 1.7 !important;\n        color: rgba(255, 255, 255, 0.75) !important;\n        margin: 0 !important;\n    }\n\n    .rio-mat-rec-right {\n        display: flex !important;\n        flex-direction: column !important;\n        gap: 1.5rem !important;\n    }\n\n    .rio-mat-rec-item {\n        border-left: 2px solid var(--gold-warm, #c49451) !important;\n        padding-left: 20px !important;\n        display: flex !important;\n        flex-direction: column !important;\n        gap: 0.4rem !important;\n    }\n\n    .rio-mat-rec-item h5 {\n        font-family: var(--font-body, 'Inter', sans-serif) !important;\n        font-size: 1.05rem !important;\n        font-weight: 700 !important;\n        color: #ffffff !important;\n        margin: 0 !important;\n    }\n\n    .rio-mat-rec-item p {\n        font-size: 0.92rem !important;\n        line-height: 1.6 !important;\n        color: rgba(255, 255, 255, 0.82) !important;\n        margin: 0 !important;\n    }\n\n    \/* Saiba Mais: Video Document&#225;rio *\/\n    .rio-mat-video-section {\n        border-top: 1px solid var(--border-color, rgba(12, 31, 19, 0.08)) !important;\n        padding-top: 85px !important;\n        margin-bottom: 80px !important;\n    }\n\n    .rio-mat-video-grid {\n        display: grid !important;\n        grid-template-columns: 1.15fr 0.85fr !important;\n        gap: 4rem !important;\n        align-items: center !important;\n    }\n\n    @media screen and (max-width: 992px) {\n        .rio-mat-video-grid {\n            grid-template-columns: 1fr !important;\n            gap: 3rem !important;\n        }\n    }\n\n    .rio-video-container {\n        position: relative !important;\n        padding-bottom: 56.25% !important;\n        height: 0 !important;\n        overflow: hidden !important;\n        border-radius: 8px !important;\n        box-shadow: 0 10px 30px rgba(12, 31, 19, 0.08) !important;\n        border: 1px solid var(--border-color, rgba(12, 31, 19, 0.08)) !important;\n    }\n\n    .rio-video-container iframe {\n        position: absolute !important;\n        top: 0 !important;\n        left: 0 !important;\n        width: 100% !important;\n        height: 100% !important;\n        border: 0 !important;\n    }\n\n    .rio-video-desc {\n        display: flex !important;\n        flex-direction: column !important;\n        gap: 1.2rem !important;\n    }\n\n    .rio-video-desc h3 {\n        font-family: var(--font-title, 'Lora', Georgia, serif) !important;\n        font-size: 1.8rem !important;\n        color: var(--text-primary, #0a1510) !important;\n        margin: 0 !important;\n        font-weight: 500 !important;\n    }\n\n    .rio-video-desc p {\n        font-size: 0.98rem !important;\n        line-height: 1.7 !important;\n        color: var(--text-secondary, #485c50) !important;\n        margin: 0 !important;\n    }\n\n    .rio-video-meta {\n        font-size: 0.85rem !important;\n        color: var(--text-secondary, #485c50) !important;\n        line-height: 1.6 !important;\n        white-space: pre-line !important;\n    }\n\n    .rio-video-meta strong {\n        color: var(--text-primary, #0a1510) !important;\n    }\n\n    \/* Rodap&#233; de Refer&#234;ncias *\/\n    .rio-mat-references {\n        border-top: 1px solid var(--border-color, rgba(12, 31, 19, 0.08)) !important;\n        padding-top: 50px !important;\n        margin-bottom: 80px !important;\n    }\n\n    .rio-mat-references h5 {\n        font-family: var(--font-body, 'Inter', sans-serif) !important;\n        font-size: 0.95rem !important;\n        font-weight: 700 !important;\n        color: var(--text-primary, #0a1510) !important;\n        margin: 0 0 20px 0 !important;\n        text-transform: uppercase !important;\n        letter-spacing: 1px !important;\n    }\n\n    .rio-mat-references p {\n        font-size: 0.85rem !important;\n        line-height: 1.6 !important;\n        color: var(--text-secondary, #485c50) !important;\n        margin: 0 0 10px 0 !important;\n    }\n\n    \/* Se&#231;&#227;o de Bot&#245;es de Navega&#231;&#227;o *\/\n    .rio-mat-nav-buttons {\n        display: flex !important;\n        justify-content: space-between !important;\n        margin-bottom: 80px !important;\n        gap: 2rem !important;\n    }\n\n    .rio-mat-btn {\n        display: inline-flex !important;\n        align-items: center !important;\n        gap: 8px !important;\n        font-family: var(--font-body, 'Inter', sans-serif) !important;\n        font-size: 0.9rem !important;\n        font-weight: 600 !important;\n        color: var(--text-secondary, #485c50) !important;\n        text-decoration: none !important;\n        border: 1px solid var(--border-color, rgba(12, 31, 19, 0.08)) !important;\n        padding: 12px 20px !important;\n        border-radius: 4px !important;\n        transition: var(--transition-smooth, all 0.4s cubic-bezier(0.16, 1, 0.3, 1)) !important;\n        background: #ffffff !important;\n    }\n\n    .rio-mat-btn:hover {\n        color: var(--accent-color, #14633b) !important;\n        border-color: var(--accent-color, #14633b) !important;\n        transform: translateY(-1px) !important;\n        box-shadow: 0 5px 15px rgba(12, 31, 19, 0.03) !important;\n    }\n\n    .rio-mat-btn.primary {\n        color: #ffffff !important;\n        background-color: var(--accent-color, #14633b) !important;\n        border-color: var(--accent-color, #14633b) !important;\n    }\n\n    .rio-mat-btn.primary:hover {\n        background-color: var(--terracotta, #ba4e32) !important;\n        border-color: var(--terracotta, #ba4e32) !important;\n    }\n\n    .rio-mat-btn svg {\n        width: 14px !important;\n        height: 14px !important;\n        fill: currentColor !important;\n    }\n\n    \/* --- CSS Reveal\/Animation Classes --- *\/\n    .rio-reveal, .rio-reveal-left, .rio-reveal-right, .rio-reveal-scale {\n        opacity: 0 !important;\n        transition: opacity 0.8s cubic-bezier(0.16, 1, 0.3, 1), transform 0.8s cubic-bezier(0.16, 1, 0.3, 1) !important;\n    }\n\n    .rio-reveal { transform: translateY(30px) !important; }\n    .rio-reveal-left { transform: translateX(-40px) !important; }\n    .rio-reveal-right { transform: translateX(40px) !important; }\n    .rio-reveal-scale { transform: scale(0.96) !important; }\n\n    .rio-reveal.rio-active, \n    .rio-reveal-left.rio-active, \n    .rio-reveal-right.rio-active, \n    .rio-reveal-scale.rio-active {\n        opacity: 1 !important;\n        transform: none !important;\n    }\n\n    .rio-delay-1 { transition-delay: 0.15s !important; }\n    .rio-delay-2 { transition-delay: 0.3s !important; }\n    <\/style>\n\n    <div class=\"rio-mat-wrapper\">\n        <!-- 1. Hero Header Section -->\n        <section class=\"rio-mat-hero\">\n            <div class=\"rio-mat-hero-bg\" style=\"background-image: url('https:\/\/www.ige.unicamp.br\/projetoriosilveira\/wp-content\/uploads\/sites\/49\/2026\/06\/erva_mate_guarani.jpg');\"><\/div>\n            <div class=\"rio-mat-hero-overlay\"><\/div>\n            \n            <div class=\"rio-mat-hero-content\">\n                <span class=\"rio-mat-section-tag\" style=\"color: var(--gold-warm, #c49451); font-weight: 600;\">S&iacute;mbolo Sagrado<\/span>\n                <h1 class=\"rio-reveal\">Erva-Mate (Ka'a)<\/h1>\n                <p class=\"tagline rio-reveal rio-delay-1\">\n                    A soberania vegetal de uma esp&eacute;cie que molda as alian&ccedil;as sociais, os rituais de tempo novo e os costumes de comunh&atilde;o Guarani.                <\/p>\n                <div class=\"rio-mat-author-card rio-reveal rio-delay-2\">\n                    Texto produzido por <strong>Vicente Eudes Lemos Alves<\/strong>                <\/div>\n            <\/div>\n        <\/section>\n\n        <div class=\"rio-mat-container\">\n            <!-- 2. Bot&#226;nica & Simbolismo -->\n            <section class=\"rio-mat-section-content\" style=\"padding-bottom: 50px !important;\">\n                <div class=\"rio-mat-grid-2cols\">\n                    <!-- Coluna Esquerda: Texto Geral -->\n                    <div class=\"rio-mat-intro-text rio-reveal-left\">\n                        <span class=\"rio-mat-section-tag\">A Planta Soberana<\/span>\n                        <h3>O Poder da Ka'a na Mata<\/h3>\n                        <div class=\"rio-wysiwyg-content\">\n                            <p>A erva-mate possui ramos repletos de folhas verdes brilhantes, lisas e levemente dentadas em suas bordas em formato de cunha. Dependendo das condi&ccedil;&otilde;es de solo e sol, sua estrutura pode se desenvolver tanto como uma &aacute;rvore de copa densa quanto como um arbusto modesto. Seu tronco acinzentado e quase branco &eacute; comumente povoado por liquens e musgos da umidade litor&acirc;nea.<\/p>\n<p>Essa planta &eacute; nativa de toda a bacia do Rio Paran&aacute;, com abrang&ecirc;ncia em &aacute;reas do Brasil, Argentina, Paraguai e Uruguai &mdash; territ&oacute;rios tradicionais de ocupa&ccedil;&atilde;o do povo Guarani. Chamada carinhosamente de <span class=\"rio-tooltip\" data-tooltip=\"Planta, &aacute;rvore ou floresta; representa a pr&oacute;pria ess&ecirc;ncia da mata e da for&ccedil;a vegetal.\">ka'a<\/span> (que significa planta, &aacute;rvore ou floresta), a erva-mate &eacute; vista como detentora de uma for&ccedil;a vital superior diante de todas as outras esp&eacute;cies vegetais da mata.<\/p>\n<p>O consumo hist&oacute;rico e disseminado do mate contribuiu de forma decisiva para a <span class=\"rio-tooltip\" data-tooltip=\"Ato ou efeito de propagar, disseminar ou transmitir saberes e usos.\"><span class=\"glossaryLink\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Difus&atilde;o&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;!-- wp:html --&amp;gt;&amp;lt;b&amp;gt;Ato ou efeito de difundir, espalhar, propagar, transmitir&amp;lt;\/b&amp;gt; (Dicion&aacute;rio Aur&eacute;lio)&amp;lt;!-- \/wp:html --&amp;gt;&lt;\/div&gt;\" data-gt-translate-attributes=\"[{&quot;attribute&quot;:&quot;data-cmtooltip&quot;, &quot;format&quot;:&quot;html&quot;}]\" tabindex=\"0\" role=\"link\">difus&atilde;o<\/span><\/span> de seus benef&iacute;cios medicinais e sociais por todo o continente sul-americano.<\/p>                        <\/div>\n                    <\/div>\n\n                    <!-- Coluna Direita: Aquarela de Apoio -->\n                    <div class=\"rio-mat-column rio-reveal-right\">\n                        <div class=\"rio-mat-img-container\">\n                            <div class=\"rio-mat-img-box\">\n                                <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.ige.unicamp.br\/projetoriosilveira\/wp-content\/uploads\/sites\/49\/2026\/06\/erva_mate_guarani.jpg\" alt=\"Ilustra&ccedil;&atilde;o em aquarela de ramos de Erva-Mate com cuia e bomba tradicionais\"\/>\n                            <\/div>\n                                                            <div class=\"rio-mat-img-caption\">Aquarela conceitual representando a Ka'a e o preparo tradicional do mate.<\/div>\n                                                    <\/div>\n                    <\/div>\n                <\/div>\n            <\/section>\n\n            <!-- 3. Compartilhamento e Reciprocidade -->\n            <section class=\"rio-mat-section-content\" style=\"padding-top: 0 !important; padding-bottom: 50px !important;\">\n                <div class=\"rio-mat-reciprocity-section rio-reveal-scale\">\n                    <div class=\"rio-mat-rec-left\">\n                        <h3>Reciprocidade e Vida Coletiva<\/h3>\n                        <p>Na cultura Guarani, o ato de preparar e beber o mate vai muito al&eacute;m de saciar a sede ou buscar est&iacute;mulo f&iacute;sico. O mate &eacute; um ato lit&uacute;rgico de comunh&atilde;o coletiva e solidariedade familiar.<\/p>\n                    <\/div>\n                    <div class=\"rio-mat-rec-right\">\n                                                    <div class=\"rio-mat-rec-item\">\n                                                                    <h5>A Roda de Mate<\/h5>\n                                                                                                    <p>O consumo ocorre em reuni&otilde;es sociais onde a cuia e a bomba s&atilde;o compartilhadas de m&atilde;o em m&atilde;o. Nessa roda, n&atilde;o h&aacute; distin&ccedil;&atilde;o hier&aacute;rquica ou barreiras sociais: todos dividem a mesma bebida, fortalecendo os la&ccedil;os de parentesco e afeto.<\/p>\n                                                            <\/div>\n                                                    <div class=\"rio-mat-rec-item\">\n                                                                    <h5>A Verdadeira Riqueza<\/h5>\n                                                                                                    <p>Para a comunidade, a riqueza de um indiv&iacute;duo n&atilde;o se mede pela quantidade de bens materiais que ele acumula, mas pela sua disposi&ccedil;&atilde;o para o compartilhamento e para a <span class=\"glossaryLink\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Reciprocidade&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;!-- wp:html --&amp;gt;&amp;lt;b&amp;gt;Qualidade ou caracter&iacute;stica de rec&iacute;proco (troca de algo equivalente); mutualidade, rec&iacute;proca, reciproca&ccedil;&atilde;o&amp;lt;\/b&amp;gt; (Dicion&aacute;rio Michaelis)&amp;lt;!-- \/wp:html --&amp;gt;&lt;\/div&gt;\" data-gt-translate-attributes=\"[{&quot;attribute&quot;:&quot;data-cmtooltip&quot;, &quot;format&quot;:&quot;html&quot;}]\" tabindex=\"0\" role=\"link\">reciprocidade<\/span>. A sobreviv&ecirc;ncia coletiva est&aacute; sempre acima dos interesses individuais.<\/p>\n                                                            <\/div>\n                                            <\/div>\n                <\/div>\n            <\/section>\n\n            <!-- 4. Saiba Mais: Video Document&#225;rio -->\n                            <section class=\"rio-mat-video-section rio-reveal\">\n                    <div class=\"rio-mat-video-grid\">\n                        <div class=\"rio-video-container\">\n                            <iframe src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/3mbjJPnM7KQ\" title=\"O ka'a'i: Ritual da Erva-Mate\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture\" allowfullscreen><\/iframe>\n                        <\/div>\n                        <div class=\"rio-video-desc\">\n                            <span class=\"rio-mat-section-tag\">Saiba Mais<\/span>\n                            <h3>O ka'a'i: Ritual da Erva-Mate<\/h3>\n                                                            <p>Assista ao document&aacute;rio produzido de forma aut&ocirc;noma pelos participantes das oficinas de forma&ccedil;&atilde;o audiovisual do Ponto de Cultura Mbya Arandu Por&atilde;, sediado na aldeia Guarani Ribeir&atilde;o Silveira.<\/p>\n                                                                                        <p>O ritual da erva-mate &eacute; celebrado anualmente para festejar a chegada do Tempo Novo (Ara Pyau). &Eacute; o momento sagrado em que a comunidade reafirma os la&ccedil;os com os ancestrais divinos (Nhanderu Kuery) e agradece a colheita.<\/p>\n                                                                                        <div class=\"rio-video-meta\">Realiza&ccedil;&atilde;o: Ponto de Cultura Arandu Por&atilde;\nProdu&ccedil;&atilde;o: Centro de Trabalho <span class=\"glossaryLink\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Indigenista&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;!-- wp:html --&amp;gt;&amp;lt;b&amp;gt;Indiv&iacute;duo atuante na pol&iacute;tica de integra&ccedil;&atilde;o e prote&ccedil;&atilde;o das popula&ccedil;&otilde;es ind&iacute;genas&amp;lt;\/b&amp;gt; (Oxford Languages)&amp;lt;!-- \/wp:html --&amp;gt;&lt;\/div&gt;\" data-gt-translate-attributes=\"[{&quot;attribute&quot;:&quot;data-cmtooltip&quot;, &quot;format&quot;:&quot;html&quot;}]\" tabindex=\"0\" role=\"link\">Indigenista<\/span> (CTI) \/ Comunidade Guarani do Ribeir&atilde;o Silveira<\/div>\n                                                    <\/div>\n                    <\/div>\n                <\/section>\n            \n            <!-- 5. Refer&#234;ncias Bibliogr&#225;ficas -->\n                            <section class=\"rio-mat-references rio-reveal\">\n                    <h5>Refer&ecirc;ncias e Leituras Recomendadas<\/h5>\n                                            <p>NAVAJAS, Pau. <strong>Ca&aacute; por&atilde;'&iacute;: el esp&iacute;ritu de la yerba mate<\/strong>. Buenos Aires: Establecimento Las Mar&iacute;as, 2004.<\/p>\n                                    <\/section>\n            \n            <!-- 6. Bot&#245;es de Navega&#231;&#227;o -->\n            <section class=\"rio-mat-nav-buttons rio-reveal\">\n                                    <a href=\"https:\/\/www.ige.unicamp.br\/projetoriosilveira\/a-musica\/\" class=\"rio-mat-btn\">\n                        <svg viewbox=\"0 0 24 24\"><path d=\"M20 11H7.83l5.59-5.59L12 4l-8 8 8 8 1.41-1.41L7.83 13H20v-2z\"><\/path><\/svg>\n                        A M&uacute;sica Guarani                    <\/a>\n                                                    <a href=\"https:\/\/www.ige.unicamp.br\/projetoriosilveira\/galeria\/\" class=\"rio-mat-btn primary\">\n                        Galeria de Fotos                        <svg viewbox=\"0 0 24 24\"><path d=\"M12 4l-1.41 1.41L16.17 11H4v2h12.17l-5.58 5.59L12 20l8-8z\"><\/path><\/svg>\n                    <\/a>\n                            <\/section>\n        <\/div>\n    <\/div>\n\n    <!-- L&#243;gica de Reveal Anima&#231;&#245;es -->\n    <script>\n    (function() {\n        let initLoop = null;\n\n        \/\/ 1. IntersectionObserver para Scroll Reveal\n        if (!window.rioRevealObserver && 'IntersectionObserver' in window) {\n            window.rioRevealObserver = new IntersectionObserver((entries, observer) => {\n                entries.forEach(entry => {\n                    if (entry.isIntersecting) {\n                        entry.target.classList.add('rio-active');\n                        observer.unobserve(entry.target);\n                    }\n                });\n            }, {\n                root: null,\n                rootMargin: '0px 0px -40px 0px',\n                threshold: 0\n            });\n        }\n\n        function runScrollReveal() {\n            const reveals = document.querySelectorAll('.rio-reveal, .rio-reveal-left, .rio-reveal-right, .rio-reveal-scale');\n            if (window.rioRevealObserver) {\n                reveals.forEach(el => {\n                    if (!el.classList.contains('rio-active') && !el.getAttribute('data-observed')) {\n                        el.setAttribute('data-observed', 'true');\n                        window.rioRevealObserver.observe(el);\n                    }\n                });\n            } else {\n                const windowHeight = window.innerHeight;\n                reveals.forEach(el => {\n                    if (!el.classList.contains('rio-active')) {\n                        const rect = el.getBoundingClientRect();\n                        if (rect.top < windowHeight - 40) {\n                            el.classList.add('rio-active');\n                        }\n                    }\n                });\n            }\n        }\n\n        window.addEventListener('scroll', runScrollReveal);\n        window.addEventListener('resize', runScrollReveal);\n\n        \/\/ 2. Inicializa&#231;&#227;o Geral\n        function initRioMat() {\n            const wrapper = document.querySelector('.rio-mat-wrapper');\n            if (!wrapper) return;\n\n            if (window.rioMatInitialized) {\n                if (initLoop) clearInterval(initLoop);\n                return;\n            }\n            window.rioMatInitialized = true;\n            if (initLoop) clearInterval(initLoop);\n\n            runScrollReveal();\n        }\n\n        let attempts = 0;\n        initLoop = setInterval(function() {\n            initRioMat();\n            attempts++;\n            if (attempts >= 20) {\n                clearInterval(initLoop);\n            }\n        }, 200);\n\n        if (document.readyState === 'complete' || document.readyState === 'interactive') {\n            initRioMat();\n        } else {\n            document.addEventListener('DOMContentLoaded', initRioMat);\n        }\n        window.addEventListener('load', initRioMat);\n    })();\n    <\/script>\n    \t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":129,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"class_list":["post-795","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ige.unicamp.br\/projetoriosilveira\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/795","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ige.unicamp.br\/projetoriosilveira\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ige.unicamp.br\/projetoriosilveira\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ige.unicamp.br\/projetoriosilveira\/wp-json\/wp\/v2\/users\/129"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ige.unicamp.br\/projetoriosilveira\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=795"}],"version-history":[{"count":120,"href":"https:\/\/www.ige.unicamp.br\/projetoriosilveira\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/795\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2878,"href":"https:\/\/www.ige.unicamp.br\/projetoriosilveira\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/795\/revisions\/2878"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ige.unicamp.br\/projetoriosilveira\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=795"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}